بادبان – نعیم نوربخش – این که میبینیم برخی کتابهای علمی-تخیلی از فضای خیالی خارج شده و به خاطرات بشر امروز تبدیل شدهاند، حقیقتی تکاندهنده و دلهرهآور است. در لابهلای برگهای این رمانها رد پای حکومتهای مداخلهگر، استیلای هوش مصنوعی، جوامع فروپاشیده و رسیدن انسان به لبه امیال نفسانیاش را میتوان مشاهده کرد. آنچه سبب نگرانی میشود قدرت پیشگویی این آثار نیست بلکه تحقق این پیشگوییها در دنیای واقعی است که لرزه بر اندام انسان میاندازد.
نویسندگان ژانر علمی-تخیلی همیشه چیزی بیش از یک داستانسرا بودهاند. آنها پیامبرانی با ماشین تحریر بودهاند که تلاش کردند به ما در مورد خطرات پنهان در پیشرفتهای خودمان هشدار بدهند. خیلی قبلتر از آن که الگوریتمهای شبکههای اجتماعی افکار ما را کنترل کنند یا دوربینهای نظارتی هر حرکت ما را زیر نظر بگیرند، برخی از نویسندگان قلم به دست گرفتند و دقیقاً توصیف کردند که دههها بعد چه نگرانیهایی ما را شبها بیدار نگه خواهد داشت. در ادامه فهرست پنج رمان پیشگام را میبینید که نه تنها خوانندگان را با داستانهای خارقالعاده از آینده سرگرم کردند، بلکه آینهای در برابر تاریکترین آرزوهای بشریت نگه داشتند و هیولاهایی که ممکن است به آنها تبدیل شویم و کابوسهایی که ممکن است خلق کنیم را نشانمان دادند. هشدارهای آنها امروز رساتر از همیشه پژواک مییابد و ثابت میکند که بهترین علمی-تخیلیها، نه فناوری را، بلکه خود ما را پیشبینی میکنند.
۱. بازی اندر (Ender’s Game) اثر اورسن اسکات کارد
کودکی نابغه در یک آکادمی نظامی آموزش میبیند تا نیروهای زمینی را در برابر نژادی حشرهمانند از موجودات فضایی فرماندهی کندو او سرگرم بازیهای جنگی فوقالعاده پیچیدهای است که معلوم میشود نبردهای واقعی هستند. اورسن اسکات کارد به بررسی فلسفه اخلاق استفاده از کودکان به عنوان سلاح، روانشناسی نابفهای کنارمانده از همسالان خودش و توجیه اخلاقی ارتکاب نسلکشی در زمانی که تداوم بقا آن را ایجاب میکند، میپردازد. این رمان نشان میدهد که چگونه مداخله و دروغپردازی میتواند کودکان را وادار به ارتکاب فجایعی کند که اگر حقیقت را میفهمیدند، از آن سر باز میزدند. بررسی نویسنده در مورد استراتژی نظامی، رهبری و هزینه تبدیل کودکان به سرباز، همچنان تکاندهنده و مرتبط با پرسشهای مربوط به بهرهکشی و جنگ است.
۲. ماشین زمان (The Time Machine) اثر اچ. جی. ولز
یک مخترع عصر ویکتوریایی صدها هزار سال به آینده سفر میکند و کشف میکند که بشریت به دو گونه تکامل یافته است: اِلوُیهای کودکمانند و مورلاکهای شکارچی که در زیر زمین زندگی میکنند. اچ. جی. ولز از سفر در زمان برای نقد تفاوت طبقاتی در عصر ویکتوریایی استفاده میکند و نشان میدهد که چگونه نابرابری شدید ممکن است در طی روندی تکاملی به زایش گونههای واقعی ختم شود، یعنی تبدیل شدن طبقه کارگر به موجوداتی هیولایی و طبقه مرفه به شکاری بیدفاع. این رمان هشدار میدهد که نقطه منطقی نهایی این نظام طبقاتی، تخریب متقابل است. جدایی شدید بین طبقات آنها را برای یکدیگر غیرقابل درک و نسبت به هم کینهورز میسازد. دیدگاه ولز در مورد واگرایی تکاملی بشریت که توسط سیستمهای اقتصادی هدایت میشود، اضطرابهای مربوط به جنگ طبقاتی و تغییرات فناوری را که جامعه را به طور جبرانناپذیری تقسیم میکند، پیشبینی کرد.
۳. پارک ژوراسیک (Jurassic Park) اثر مایکل کرایتون
دانشمندان دایناسورها را با استفاده از دیانای باستانی شبیهسازی میکنند تا یک پارک موضوعی ایجاد کنند، اما مخلوقات آنها از کنترل خارج میشوند. این حادثه نشان میدهد که تکبر اعتقاد به اینکه فناوری میتواند نیروهایی را که آزاد میکند، مهار کند فرضیهای پوچ است. مایکل کرایتون نظریه آشوب و غیرقابل پیشبینی بودن سیستمهای پیچیده را بررسی میکند و نشان میدهد که چگونه اطمینان دانشمندان از اینکه تمام متغیرها را کنترل کردهاند، به طور مرگباری اشتباه از آب درمیآید. این رمان نسبت به علم تجاری که توسط سود و نه احتیاط هدایت میشود و همچنین مهندسی ژنتیک، بدون درک پیامدها و در برابر اطمینان بیاساس به اینکه طبیعت را میتوان از طریق فناوری کنترل کرد، هشدار میدهد. نگرانیهای آیندهنگرانه کرایتون در مورد دستکاری ژنتیکی، بیمسئولیتی شرکتی و پیامدهای ناخواسته، با پیشرفت سریعتر بیوتکنولوژی نسبت به چارچوبهای اخلاقی برای اداره آن، به طور فزایندهای مرتبط به نظر میرسد.
۴. پیکنیک کنار جاده (Roadside Picnic) اثر آرکادی و بوریس استروگاتسکی
بیگانگان از زمین بازدیدی میکنند و بعد از ترک آن مناطق خطرناکی را پشت سر میگذارند که پر از مصنوعات غیرقابل توضیح است؛ مصنوعاتی که فیزیک و منطق را به چالش میکشد. برادران استروگاتسکی به جای بررسی خود مسأله تماس با بیگانگان، از پیامدهای این تماس استفاده میکنند تا بپرسند بشریت چگونه به قدرتی که نمیتواند آن را درک کند، پاسخ میدهد. رمان از بهرهکشی انتقاد میکند و نشان میدهد که چگونه دولتها و دلالان بازار سیاه برای کسب درآمد از اشیایی که میتوانند واقعیت را تغییر دهند یا آن را نابود کنند، با یکدیگر مسابقه میدهند. تصویر آن از دانشمندان، سربازان و غیرنظامیانی که در تاریکی دست و پا میزنند، حرص، ناامیدی و ابهام اخلاقی انسان را آشکار میکند. «پیکنیک کنار جاده» اضطرابهای مدرن در مورد فناوریای که نمیتوانیم آن را کنترل کنیم و دانشی که برای در اختیار داشتن آن آماده نیستیم، اقدام به پیشبینی میکند.
۵. خویشاوند (Kindred) اثر اوکتاویا ای. باتلر
یک زن سیاهپوست جوان در سال ۱۹۷۶ به طور مکرر به گذشته و به دوران پیش از جنگ داخلی آمریکا بازگردانده میشود و مجبور میشود جان یکی از اجداد سفیدپوستش را نجات دهد تا در نهایت نسل خودش را حفظ کند. اوکتاویا باتلر از سفر در زمان به عنوان یک سازوکار بیرحمانه برای بررسی قدرت، بقاء و میراث بردهداری استفاده میکند. رمان نشان میدهد که چگونه خشونت، هویت را شکل میدهد و چگونه گذشته از مدفون شدن سرمیپیچد و این تصور را به چالش میکشد که تاریخ از ما دور یا حل و فصل شده است. باتلر هزینه روانی مواجهه با ظلم و ستم را آشکار میکند در حالی که عاملیت، تروما و سازشهای اخلاقی مورد نیاز برای زنده ماندن را مورد بازجویی قرار میدهد. «خویشاوند» یکی از نافذترین رویاروییهای علمی-تخیلی با حافظه، نسب و درد به ارث رسیده باقی مانده است.
این پنج رمان به این دلیل به طور وحشتناکی هنوز با مسائل بشر امروز مرتبط باقی ماندهاند که یک نکته اساسی در مورد سرشت انسان را درک کردند. فناوری تغییر میکند، دولتها روی کار میآیند و سقوط میکنند، اما ظرفیت ما برای سلطه، تخریب و گم کردن خودمان ثابت میماند. نویسندگان این آثار فقط آیندههای ترسناک را تصور نکردهاند؛ آنها بذرهای آن آیندهها را که از قبل در زمان حال خودشان رشد میکردند، تشخیص دادهاند. امروز، در حالی که ما فیدهای خبری از قبل تنظیمشده را بالا و پایین میکنیم، شاهد دستوپا زدن دموکراسیها هستیم و ظهور روزافزون بلایای آب و هوایی را به چشم میبینیم، هشدارهای ارائهشده در این رمانها برایمان کمتر شبیه خیالپردازی و بیشتر شبیه دفترچههای راهنمایی به نظر میرسند که نادیده گرفته بودیم. شاید نبوغ واقعی این کتابها در همین باشد. آنها ترسهای ما را پیشبینی نکردند. آنها پیشبینی کردند که ما دقیقاً همان چیزی را خلق خواهیم کرد که از آن بیشتر میترسیدیم و بعد وقتی به درب خانه ما رسید، متعجبانه عمل خواهیم کرد.
منبع: timesnownews.com
