بادبان: نشست علمی «از عدالتخانه تا استبداد منور» به همت معاونت پژوهش کتابخانه مجلس با سخنرانی دکتر عباس سلیمی نمین، پژوهشگر تاریخ معاصر و دکتر مظفر نامدار، تاریخپژوه برگزار شد.
به گزارش بادبان، سلیمی نمین در ابتدای سخنان خود با بیان اینکه برای فهم درست پدیدههای تاریخی مانند مشروطه، دیکتاتوری رضاخان و حتی انقلاب اسلامی، باید پدیده «نظم سکولار» را درک کرد، گفت: انقلاب اسلامی در واقع انقلابی علیه همین «نظم سکولار» است. او تأکید کرد: مشروطه اساساً باید به استبداد منور میرسید. دلیل این امر، نهادینهسازی دولت مدنی مبتنی بر «سیاست مدرن» است که ذاتاً ارادهای معطوف به کسب، حفظ و بسط قدرت دارد.به اعتقاد وی تفکیک قوا نیز قاعده پذیرفتنی از سوی حکومتها نبوده و قدرت تجزیهپذیر نیست.
سلیمی نمین با اشاره به اختلاف نظرهای شیخ فضلالله نوری با دیگر علما در جنبش مشروطه، این اختلافات را«اجتهادی» دانست.
وی اظهار داشت: شیخ فضلالله نوری از ابتدا درک کرده بود که اساس مشروطه نادرست پایهریزی شده و آن را «انفجار» و نقطه پایان نهضت عدالتخانه و آغاز نظم سکولار در حوزه سیاست میدانست. شهادت شیخ فضلالله نوری نیز در راستای همین مسیر بود و اگر او نبود، جامعه ایران به سرعت به یک حکومت سکولار تبدیل میشد.
مظفر نامدار، مشروطه را گامی بلند در مسیر توسعه سیاسی ایران توصیف کرد که ملت ایران در آن شرایط، تصویر روشنی از قانون اساسی و مشارکت در اداره جامعه داشتند. وی با رد دیدگاههایی که انحراف مشروطه را ناشی از اختلافات فکری داخلی میدانند، عامل اصلی انحراف مشروطه را برنامهریزی و مداخله قدرتهای بیگانه، بهویژه انگلیس و روسیه، برای سلطه و تقسیم ایران دانست.او با اشاره به قرارداد رویتر و جنبش تنباکو، ایستادگی ملت ایران در برابر استعمار را نشانهای از درک عمیق مردم از استقلال و قدرت مشروط عنوان کرد.
نامدار، اطلاق عنوان «استبداد منور» به حکومت رضاخان را به کلی رد کرد و گفت: این اصطلاح برای حاکمانی چون هیتلر یا استالین قابل استفاده است که استبدادشان ریشه در مناسبات داخلی کشورشان داشت. اما رضاخان، به دلیل برآمدن از طریق کودتای بیگانه و وابستگی کامل به برنامههای خارجی (مانند تمدید قرارداد دارسی)، نمیتواند نماد استبداد منور یا منشأ تحول داخلی باشد.نامدار، همراهی برخی روشنفکران با رضاخان را ناشی از «اوهام» آنها نسبت به وعدههای دموکراسی و رفاه غربی دانست و تأکید کرد: انحراف مشروطه توسط عوامل خارجی و شبکههای وابسته (مانند فراماسونری و انجمنهای سری) از طریق ایجاد دعواهای طراحیشده و اقدامات تروریستی صورت گرفت تا مسیر مشروطه از دست مشروطهخواهان واقعی (مانند ستارخان و باقرخان) خارج و به سمت دیکتاتوری سوق یابد.او تأکید کرد که اختلافات فکری بین علما، نه تنها عامل انحراف نبوده، بلکه موجب رشد فکری جامعه میشده است.وی بر لزوم بررسی «جعبه سیاه» پشت پرده مشروطه، یعنی فعالیتهای پنهان و سازمانیافتهای که به دنبال جلوگیری از رشد و توسعه سیاسی ایران بودند، تأکید کرد.
